 Słynna Msza Pojednania odbyła się 20 lat temu w dolnośląskiej Krzyżowej. Dlaczego wybrano to miejsce - bo właśnie tam mieścił się majątek von Moltke, ludzi, którzy jako nieliczni jawnie przeciwstawili się Hitlerowi. Zmarła pani tamtego domu Freya von Moltke.
Tomasz SikoraFreya von Moltke zmarła w Stanach w wieku 98 lat. Wielu wskazuje, że była "tylko żoną opozycjonisty" grafa Helmutha Jamesa von Moltke. Ale to nie jest prawda, była równie mocno jak on zaangażowana w działalność opozycji antyhitlerowskiej. Freya von Moltke, z domu Deichmann, urodziła się w 1911 w Kilonii. Była córką bankiera Carla Theodora Deichmanna, wnuczką Wilhelma Ludwiga Deichmanna, pochodziła więc ze starej mieszczańskiej rodziny niemieckich bankierów. Studiowała prawo, a w 1935 obroniła doktorat na Uniwersytecie Humboldtów wtedy znanym jako Friedrich-Wilhelms-Universität w Berlinie. 1935 rok jest tu istotny. Z jednej strony Freya zostaje doktorem prawa, z drugiej, na żywo, w Berlinie staje się świadkiem panoszącego się faszystowskiego zła i bezprawia. Dojście Hitlera do władzy małżeństwo Moltke oceniało krytycznie. Sam Helmuth von Moltke z tego powodu zrezygnował w 1933 r. podjęcia pracy w sądzie i w 1935 w Berlinie otworzył kancelarię adwokacką. Rodzina Moltke w Berlinie i w swoim majątku w Krzyżowej koło Świdnicy często spotykali i zapraszali ludzi, którym nie w smak była brunatna władza. Moltke chcą emigrować, w tym celu Helmuth zdobywa w 1938 roku wykształcenie prawnicze w Anglii, gdzie chciał otworzyć kancelarię prawną. Dopadł ich początek wojny. Graf Moltke zostaje w 1939 r. zatrudniony w Wehrmachcie jako cywilny pracownik. Jego prawnicza wiedza była niezwykle cenna, zatrudniono go jako eksperta od spraw międzynarodowych. Stara się wykorzystać swoje stanowisko próbując przeciwstawić się bezprawiu i samowoli. Jednocześnie już w ciągu pierwszych miesięcy wojny Moltke z przyjaciółmi poznanymi wcześniej tworzą memoriały poświęcone powojennej przebudowie Niemiec. Wreszcie nieformalne spotkania, przed wojną związane z życiem towarzyskim, zmieniają się w ruch antyhitlerowski. Moltke wraz z Marion i Peterem Wartenburgami od 1940 tworzą grupę zaufanych przeciwników Hitlera. Nazwę Krąg z Krzyżowej (Kreisauer Kreis), tym spotkaniom nada stąpające opozycjonistom po piętach Gestapo. Opozycjoniści pochodzą z różnych grup społecznych i reprezentują różne opcje polityczne (z wyjątkiem komunistów). Krzyżowa była "otwarta światopoglądowo". W Kręgu uczestniczyli przedstawiciele różnych opcji politycznych. Łączyło ich jedno - niezgoda na hitlerowskie bezprawie. Wielu pamięta, dzięki filmowi Stevena Spielberga, o Oskarze Schindlerze. Tymczasem małżeństwo von Moltke zachowywało się podobnie - także wykorzystując swe wpływy ratowało ofiary reżimu. Jak podaje Krzysztof Ruchniewicz w Wielkiej Encyklopedii PWN w spotkaniach grupy organizowanych m. in. w Krzyżowej i Berlinie dyskutowano nad przyszłością Europy i Niemiec, ukaraniem zbrodniarzy wojennych oraz zadośćuczynieniem dla krajów okupowanym przez Niemcy, w tym Polsce; Moltke był jednak przeciwny usunięciu Hitlera w drodze zamachu. O swoich planach „Krąg z Krzyżowej” starał się informować zagranicę, jednak bezskutecznie. Freya sama zorganizowała trzy spotkania opozycjonistów w maju 1942, październiku 1942 oraz czerwcu 1943. Brała w nich czynny udział. Na zjazdach Kręgu nie omawiano sposobów obalenia istniejącej władzy, ale skupiano się na wskazaniu dróg rozwoju społeczeństw w czasie powojennym. Von Moltke była organizatorką części spotkań, prowadziła je i stała się kronikarzem debat toczonych w "Domu na wzgórzu". Freya nie zapomniała o dawnym majątku, zza granicy żywo interesowała się tym co pozostało po dawnej świetności. Gdy tylko stało się to możliwe przysyłała tu, jeszcze przed przełomem 1989 roku, swoich synów. Potem przyjechała sama i wspierała odbudowę całego kompleksu. Na terenie majątku w Krzyżowej (dziś służącego wzmacnianiu międzynarodowej współpracy) istnieje specjalne miejsce pamięci opisujące działania Kręgu z Krzyżowej. Po śmierci męża, którego stracono w styczniu 1945 roku za zdradę, Freya, z pomocą brytyjskiej ambasady udała się do RPA. Dziś znana jest jako biograf niemieckiej opozycji - skrzętnie opisała różne ruchy opozycyjne w Niemczech hitlerowskich. Jej śmierć to odejście właściwie pewnej epoki. Była ostatnim żyjącym opozycjonistą z tamtych lat. To odejście świadka wydarzeń, człowieka, który należał do tej niewielkiej grupy ludzi, którzy z podniesioną głową mogli wspominać czasy wojny. Jak pisała w swych książkach, koszmar tamtych "złych ludzi" ciągnie się za mną przez całe życie. Tak było w istocie. W RPA przerażał ją południowoafrykański apartheid. Przeprowadziła się do Stanów, gdzie mieszkała do śmierci. O zgonie poinformowała w niedzielę rodzina zmarłej. Śmierć nastąpiła w piątek w konsekwencji infekcji wirusowej - powiedział cytowany przez gazetę "Lebanon Valley News" syn Helmuth von Moltke. Fundacja "Krzyżowa" zamierza przygotować spotkanie wspomnieniowe, odbędzie 23 stycznia 2010. Krzyżowa zaprasza na spotkanie, ostatnie symboliczne pożegnanie wielkiego i szlachetnego człowieka.
|
