I Zjazd Niemcoznawców w Centrum Studiów Niemieckich i Europejskich im. Willy’ego Brandta we Wrocławiu

9-11 maja 2010 r.

Celem zjazdu jest próba dokonania bilansu stanu badań: historycznych, politologicznych, germanistycznych, socjologicznych, kulturoznawczych, filozoficznych, teologicznych, a także innych dyscyplin, zajmujących się problematyką niemiecką.

Zjazd przewiduje panele dyskusyjne, interdyscyplinarne sekcje tematyczne, wymienione powyżej forum (w formie warsztatów) dla młodych badaczy, jak i autoprezentacje instytucji badawczych i opiniotwórczych, fundacji oraz wydawnictw naukowych. Więcej na temat Zjazdu znajdziesz tutaj.
 

Rejestracja 

Chętnych do udziału w zjeździe niemcoznawców prosimy o zgłoszenie na załączonym formularzu do 1.03.2010 r. na adres:

Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć. , Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.   Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć. Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.  

To pierwsze takie spotkanie. Zaczynamy we Wrocławiu, kolejne odbędą się w innych miastach Polski. Do tej pory takiej konferencji jeszcze nie było. Zjazd Niemcoznawców w Centrum Studiów Niemieckich i Europejskich im. Willy’ego Brandta Uniwersytetu Wrocławskiego we Wrocławiu 9-11 maja 2010

Celem zjazdu jest próba dokonania bilansu stanu badań: historycznych, politologicznych, germanistycznych, socjologicznych, kulturoznawczych, filozoficznych, teologicznych, a także innych dyscyplin, zajmujących się problematyką niemiecką.

Od 20 lat Niemcy przechodzą ogromne przemiany. Pokojowa rewolucja w Europie-Środkowo Wschodniej, która doprowadziła w 1989 r. do obalenia komunizmu i rozpoczęcia budowy demokratycznych społeczeństw, otworzyła także drogę do ponownego zjednoczenia Niemiec. Kraj ten stanął przed ogromnymi wyzwaniami tak w polityce wewnętrznej, jak i zagranicznej.

Rozpoczął się długoletni proces transformacji we wschodnich landach oraz zrastania podzielonych społeczeństw. O ile kwestie gospodarcze udało się – jak się wydaje – możliwie szybko rozwiązać, niezałatwione pozostają problemy polityczne, społeczne oraz – na co warto zwrócić uwagę – mentalnościowe.

Ostatnie wybory do Bundestagu pokazały, iż partia wywodząca się z byłych komunistów, Die Linke może z powodzeniem konkurować ze starymi stronnictwami demokratycznymi, jak CDU i SPD. Znaczna liczba zwolenników tej partii rekrutuje się z osób niezadowolonych ze zmian tempa, jakie zaszły w tzw. nowych landach.

Stosunkowo znaczne bezrobocie w tej części Niemiec, niekorzystne trendy demograficzne staje się pożywką dla ugrupowań skrajnych. Zwłaszcza wzdłuż granicy polsko-niemieckiej na Odrze i Nysie Łużyckiej rejestruje się ożywienie ugrupowań prawicowych, które nie stronią od używania haseł populistycznych i nacjonalistycznych.

Interesujący problem badawczy stanowią odmienne dyskursy o przeszłości Niemiec, a także nadal istniejące różnice w postrzeganiu „starych” i „nowych” landów RFN będące efektem ich wieloletniego podziału. Tęsknota za dawną NRD („ostalgia”) doprowadziła do powstania zapotrzebowania na materialną namiastkę dawnego życia, na które ochoczo odpowiedział przemysł, zgodnie zresztą z zasadami wolnego rynku. Z tymi problemami wiąże się także kwestia rozliczenia się nie tylko z nazistowską, lecz także komunistyczną przeszłością. Uczyniono w tym zakresie bardzo dużo.

Istnieją wyspecjalizowane instytucje państwowe, które badają historię NRD. Owocem badań są liczne wydawnictwa, wiele konferencji, wystaw itd. Jaki wywierają one wpływ na wiedzę i poglądy opinii publicznej? Czy służą nie tylko elitarnym celom naukowym, ale i samozrozumieniu Niemców, poznaniu dyktatury komunistycznej w podobnym stopniu jak systemu nazistowskiego?

Zjednoczone Niemcy zaczęły także odgrywać coraz większą rolę w polityce międzynarodowej. Wpływało na to korzystne położenie geograficzne, tradycyjnie silny potencjał gospodarczy, wiodąca rola w procesie integracji europejskiej. Niemcy – w wyniku zjednoczenia – ostatecznie znalazły swoje miejsce na Zachodzie Europy i tym samym zaakceptowały powojenne status quo.

Równocześnie potencjał zjednoczonych Niemiec spowodował, iż kraj ten dąży do uzyskania stałego członkostwa w Radzie Bezpieczeństwa ONZ oraz uczestniczy w regulacji kluczowych problemów polityki międzynarodowej, takich jak kwestia zbrojeń nuklearnych Iranu, globalne regulacje klimatyczne czy tworzenie nowej globalnej architektury finansowej. Również na Bliskim Wschodzie rośnie rola Niemiec jako mediatora między Izraelem a światem arabskim.

W latach 90. XX w. Niemcy odegrały znaczącą rolę pośrednika między Europą Zachodnią a Europą Środkowo-Wschodnią. W krótkim czasie uregulowały relacje ze swymi wschodnimi sąsiadami, rozpoczęły proces zbliżenia i porozumienia. Wstąpienie dużej części państw byłego bloku wschodniego w 2004 r. do UE stworzyło w Europie nową sytuację.

Państwa te stały się – co może zabrzmieć banalnie – równorzędnymi partnerami w Europie. Jak zachowują/zachowają się Niemcy w tej sytuacji? Czy doprowadzi ona do zmiany dotychczasowej polityki, a może sposobów jej realizacji? Jakie główne zadania stawia sobie niemiecka polityka zagraniczna w stosunkach z poszczególnymi państwami w Europie Środkowo-Wschodniej i na płaszczyźnie europejskiej? Czy idea „Trójkąta Weimarskiego” może jeszcze odegrać jakąś rolę w Europie?

Jaką rolę w kształtowaniu relacji Niemiec z ich sąsiadami odegrały/odgrywają inicjatywy polityczne, a jaką inicjatywy kulturalne (instytucjonalne/pozainstytucjonalne)? Czy/jak zmieniło się postrzeganie Niemiec przez ich sąsiadów po „przełomie”? Jak same Niemcy definiują/oceniają swoje nowe miejsce na mapie Europy i świata?

Organizatorem zjazdu niemcoznawców we Wrocławiu jest Centrum Studiów Niemieckich i Europejskich im. W. Brandta (dalej CSNE). Powstało ono w 2002 r. jako wspólna inicjatywa Uniwersytetu Wrocławskiego i Niemieckiej Centrali Wymiany Akademickiej (Deutscher Akademischer Austauschdienst).

Od początku swego istnienia Centrum stara się być miejscem inicjującym, realizującym projekty badawcze poświęcone Niemcom i stosunkom polsko-niemieckim. Jest to możliwe dzięki interdyscyplinarnej strukturze. W ostatnim kwartale 2009 roku Centrum uruchomiło nowy portal www.niemcy-online.pl, który zamieszcza bieżące informacje o wydarzeniach u naszego sąsiada. Znaleźć tam można również opinie i komentarze. Ważną częścią portalu jest baza danych polskich niemcoznawców, która ma służyć rozwojowi kontaktów i integracji różnych środowisk. Zarówno na stronie domowej Centrum (www.wbz.uni.wroc.pl), jak i na portalu www.niemcy-online.pl będziemy zamieszczać informacji o stanie przygotowań do zjazdu.

Idea zjazdu niemcoznawców wychodzi naprzeciw potrzebie integrowania środowiska niemcoznawców, zarówno przedyskutowania najbardziej potrzebnych kierunków badań, jak i poddania badanych kompleksów tematycznych refleksji metodologicznej. Jednym z pytań, z jakim zjazd niemcoznawców będzie starał się zmierzyć, jest efektywność interdyscyplinarnych badań niemcoznawczych oraz metod komunikowania się ze sobą poszczególnych dyscyplin.  

Ważną częścią zjazdu będzie również wspólna refleksja nad możliwościami lepszego dotarcia z wynikami polskich badań do niemieckiego środowiska naukowego i opinii publicznej, które postrzegamy jako jedno z ważniejszych wyzwań nadchodzącej dekady. W zjeździe wezmą udział przedstawiciele różnych ośrodków naukowych, uniwersyteckich i pozauniwersyteckich.

Inicjatorom zjazdu szczególnie zależy na zaktywizowaniu najmłodszego pokolenia badaczy. Stąd pomysł zorganizowania INTERDYSCYPLINARNEGO FORUM MŁODYCH BADACZY, adresowanego przede wszystkim do doktorantów oraz studentów ostatnich lat studiów, mającego stworzyć okazję do twórczej wymiany myśli i pogłębienia warsztatu metodologicznego.

Zaproszenie do udziału w zjeździe organizatorzy zjazdu chcą także wystosować do środowiska mediów i medioznawców. Jak żaden inny uczestnik życia publicznego, media ogrywają znaczącą rolę w kreowaniu obrazu Niemiec i ich problemów. Chcemy, by media były reprezentowane w sposób zróżnicowany. Miejsce jest tu i na tradycyjne media, jak prasa, radio, telewizja, lecz także media internetowe, których rola – zwłaszcza w ostatnich latach – systematycznie rośnie.

Zjazd przewiduje panele dyskusyjne, interdyscyplinarne sekcje tematyczne, wymienione powyżej forum (w formie warsztatów) dla młodych badaczy, jak i autoprezentacje instytucji badawczych i opiniotwórczych, fundacji oraz wydawnictw naukowych. Ponadto w trakcie zjazdu wręczone zostaną nagrody dla laureatów ogólnopolskiego konkursu na najlepszą pracę magisterską i doktorską z zakresu niemcoznawstwa. Szczegóły tego konkursu znaleźć można tutaj.

WSTĘPNY PROGRAM ZJAZDU

I.              Interdyscyplinarny panel dyskusyjny:

Jak bardzo zmieniły się współczesne Niemcy? Co znaczą Niemcy dla dzisiejszej Europy? Jaka Niemcy postrzegają swoją rolę i miejsce we współczesnej Europie? Jak postrzegane są Niemcy z europejskiej perspektywy?

II.            Interdyscyplinarne sekcje tematyczne:

1.    Kontynuacja czy zmiana? Polityka zagraniczna zjednoczonych Niemiec

2.    (Niemiecki) Transfer kulturowy: Czy i czym inspirują nas Niemcy?/Czy i czym inspirują się Niemcy?

3.    Formy radykalizmu politycznego (i walki z nim) w zjednoczonych Niemczech

4.    Niemcy między Wschodem a Zachodem: tożsamość, pamięć, polityka historyczna

5.    Problemy/polityka akceptacji/funkcjonowanie społeczeństwa wielokulturowego w Niemczech

6.    RFN i NRD: Dwa państwa i jeden „naród”? / Jedno państwo o dwóch historiach?

7.    Tożsamość polityczna: Niemcy między tożsamością narodową i ponadnarodową: Czy możliwe jest jeszcze pisanie historii państwa narodowego? („Verfassungspatriotismus”)

8.    Niemcy i Polska w Unii Europejskiej: Potencjał konfliktów i możliwości porozumienia

9.    Jak bardzo „zjednoczone” są Niemcy 20 lat po zjednoczeniu?

10. Zmiany w spektrum politycznym Niemiec: partie, politycy, grupy społeczne

11. Niemcy i ich sąsiedzi – historia wzajemnych kontaktów/oddziaływań i wyzwania przyszłości

12. Polsko-niemieckie transgranicza – od utraconych ojczyzn/ziem odzyskanych do euroregionów

13. Współczesne debaty polsko-niemieckie i metody ich badania

14. Tematyka niemiecka w polskiej szkole

III.           Dyskusja podsumowująca

Niemcoznawstwo w Polsce – bilans (czym zajmuje się niemcoznawstwo/jaka problematyka dominuje w pracach niemcoznawczych?) i nowe kierunki badań (czym niemcoznawstwo powinno się zająć i dlaczego?)Metodyka badań w niemcoznawstwie – jak interdyscyplinarne jest niemcoznawstwo?

IV.          Interdyscyplinarne Forum Młodych Badaczy

Praktyczne zastosowanie nowych metod badawczych w niemcoznawstwie (triangulacja metod i źródeł, interdyscyplinarność, metody kognitywne, dynamiczne ujęcie przedmiotu badań, język/ styl/ struktura prac naukowych, etc.)

V.           Panel dyskusyjny z udziałem przedstawicieli międzynarodowych Centrów DAAD:

Jaki jest potencjał współpracy międzynarodowych instytucji niemcoznawczych? Czy/jak jest on wykorzystywany?

VI.          Wystawy, prezentacje

1.    Wystawa polsko-niemieckiego Magazynu Dialog „20 lat DIALOG-u jako zwierciadło sąsiedztwa między Niemcami a Polską”.

2.    Wystawa „Podręczniki szkolne na celowniku nauki i polityki. 35 lat Polsko-Niemieckiej Komisji Podręcznikowej”, przygotowana przez Instytut Georga Eckerta w Brunszwiku, we współpracy z Centrum Studiów Niemieckich i Europejskich im. W. Brandta Uniwersytetu

3.    Prezentacje instytucji badawczych i opiniotwórczych

4.    Prezentacje wydawnictw naukowych, zajmujących się problematyką niemcoznawczą.

 =====================

Komitet organizacyjny:

Prof. dr hab. Ireneusz Paweł Karolewski, prof. dr hab. Krzysztof Ruchniewicz, prof. dr hab. Marek Zybura, dr Elżbieta Opiłowska, dr Monika Sus, dr Dariusz Wojtaszyn, dr Mirosława Zielińska

Adres komitetu organizacyjnego:

Centrum Studiów Niemieckich i Europejskich im. Willy'ego Brandta Uniwersytetu Wrocławskiego ul. Strażnicza 1-3

PL-50-206 Wrocław

Tel.: 48-71-375 95 01, Fax: 48-71-327 93 61

e-Mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

=====================

Udział w Zjeździe:

Chętnych do udziału w zjeździe niemcoznawców prosimy o zgłoszenie na załączonym formularzu do 1.03.2010 na adres:

Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć. lub Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Opłatę konferencyjną w wysokości 100 zł (opłata zawiera posiłki + materiały konferencyjne) należy wpłacić do 31 marca 2010 na podane na stronie internetowej zjazdu konto.

Już wkrótce na stronach www.wbz.uni.wroc.pl oraz www.niemcy-online.de znajdą Państwo także informacje na temat możliwości zakwaterowania we Wrocławiu.

Językiem konferencji jest jęz. polski i niemiecki.

NRD była dla swoich obywateli „rajem socjalnym”, jej władze były wybierane w wolnych, demokratycznych wyborach, natomiast Stasi była taką samą służbą bezpieczeństwa, jakie występują we wszystkich państwach na świecie. Fatalny stan wiedzy niemieckich uczniów na temat byłej NRD dokumentuje szeroka analiza wydana właśnie drukiem.

Dariusz Wojtaszyn

Studium „Soziales Paradies oder Stasi-Staat? Das DDR-Bild von Schülern – ein Ost-West-Vergleich” napisali wspólnie  Monika Deutz-Schroeder i Klaus Schroeder. W wydanej w 2008 roku książce jej autorzy zaprezentowali wyniki badań przeprowadzonych w latach 2005-2007 w szkołach w Bawarii, Berlinie, Brandenburgii oraz Nadrenii-Westfalii.  W sumie badaniu, za pomocą ankiet, ale również rozmów indywidualnych i grupowych, poddanych zostało ponad 5 000 uczniów. 

Co warto zaznaczyć, nie mamy tu jednak do czynienia z reprezentatywną grupą niemieckiej młodzieży: większość badanych stanowili uczniowie gimnazjów (ok. 70%), natomiast uczniowie pozostałych typów szkół byli reprezentowani znacznie słabiej (ok. 27% to uczniowie Gesamtschule i Realschule). Ponadto nieznaczna większość poddanych badaniu osób pochodziła (przynajmniej urodziła się) na terenie dawnej RFN.

Polska i Niemcy - jesteśmy na siebie skazani. Sąsiadujemy przez granicę od 1000 lat. Wymiana handlowa trwa, kulturalna i społeczna zależność również. Raz po raz przekonujemy się, że militarnie sąsiedztwo nam nie służy. Satyrycy co rusz przywołują dowcip z brodą, że jesteśmy skłonni zamienić się i oddać to gorące miejsce między Rosją a Niemcami.  Za cokolwiek innego, bo już nas sąsiedztwo i jego nadgorliwa serdeczność zmęczyła. Tyle dowcip - a jaka jest rzeczywistość?

Krzysztof Ruchniewicz

Kontakty polsko-niemieckie żywe były już od czasów średniowiecza. Niemcy stały się celem polskiej migracji w XVIII w. Początkowo miała ona charakter elitarny (działacze polityczni, artyści, studenci). W masową przerodziła się po 1870, kiedy to do uprzemysłowionych regionów Niemiec poczęły przybywać „za chlebem” dziesiątki tysięcy migrantów zarobkowych, głównie z terenów zaboru pruskiego. Po I, a potem po II wojnie światowej sytuacja ulega zmianie. Polacy już nie tak chętnie chcieli zamieszkiwać tereny zachodniego sąsiada, choć co niektórzy pozostali tam w obawie przez panującymi w Polsce rządami komunistycznymi.

W latach 50., a następnie 70., rozpoczęła się nowa fala emigracji Polaków do Niemiec. RFN - kraj demokratyczny i bogaty był atrakcyjnym celem do wyjazdu. W tamtych czasach Polacy aktywnie rozwijali swoją działalność emigracyjną. Na terenie Niemiec powstawało wiele polskich organizacji i stowarzyszeń, rozwinął się ruch wydawniczy, swoją działalność rozpoczęło w Monachium Radio Wolna Europa itp. Przełomem była transformacja ustrojowa w Polsce w roku 1989 r. oraz Zjednoczenie Niemiec w 1990. Wówczas organizacje o charakterze politycznym straciły swoją rację bytu, a wielu emigrantów powróciło z powrotem do Polski.

Tyle ogólna analiza. Jak wyglądało to w szczegółach?

 Upadek Muru Berlińskiego 9 listopada 1989 roku obudził w Europie uzasadnione pytanie: czy Niemcy jednoczą się nie za szybko i czy już zjednoczone nie będą za silne? Nie bez powodu przecież w 1945 roku zdecydowano się na sektorowy podział dawnej Rzeszy. Jak szybko mamy się zgodzić na to łączenie, czy nie powinniśmy go opóźniać - takie pytania o dziwo zadawano sobie nie w ZSRR czy innych krajach bloku wschodniego, ale u potencjalnych "przyjaciół zjednoczenia" Dowodzą tego odtajnione właśnie dokumenty.

Beata Michałek

Szybkość następujących po sobie zdarzeń z jesieni 1989 roku niepokoiła dwa najważniejsze zachodnioeuropejskie państwa. Partnerzy Bonn – Wielka Brytania i Francja oficjalnie robiły dobrą minę. Nieoficjalnie grały złą grę.  Odtajnione przed kilkoma miesiącami dokumenty brytyjskiego Foreign Office ukazują, że opór premier Margaret Thatcher względem powołania jednego państwa niemieckiego był o wiele większy, głębszy i żarliwszy niż to powszechnie uważano.

Brytyjska przywódczyni nie cofała się nawet przed nakłanianiem Michaiła Gorbaczowa do bardziej energicznego zastopowania tempa zjednoczenia Niemiec, choć zdawała sobie dokładnie sprawę z nieuchronności tego procesu. Niechęci, a może wręcz fobii Thatcher nie podzielał brytyjski MSZ, z ministrem Douglasem Hurdem i ambasadorem w Bonn Christopherem Mallaby włącznie. Brytyjska dyplomacja była pragmatyczna. Zamiast roztrząsać strachy przywódczyni myślała już o przyszłym ułożeniu relacji z większymi i potężniejszymi Niemcami. Co Niemcy od Odry do Renu mogłyby dać? Przy umiejętnym rozegraniu sytuacji pomogłyby w utrzymaniu, czy nawet zwiększeniu, wpływu Londynu we Wspólnotach Europejskich. Także wspólny front Francusko-Niemiecko-Angielski byłby mocniejszy w relacjach ze Stanami.

Na tle takiej postawy sprawująca swój urząd już od 1979 roku Thatcher jawiła się jako osoba nie potrafiąca dostosować się do zachodzących na kontynencie zmian. Może ukazanie w takim „postępowym” świetle własnych szeregów, jest przyczyną odtajnienia dokumentów przez brytyjski MSZ, a nie okrągła rocznica zburzenia muru - jak się na wyspach oficjalnie podaje. Nie zmienia to jednak rangi ważności udostępnionych materiałów, co potwierdzają  liczne artykuły w opiniotwórczej brytyjskiej prasie.

W swoich planach spowolnienia zjednoczenia brytyjska premier liczyła na ścisłe współdziałanie z francuskim prezydentem Francois Mitterandem. Kwestia niemiecka była najważniejszym tematem rozmów obu przywódców na przełomie 1989 i 1990 roku. W trakcie spotkania Rady Europejskiej 8 grudnia  1989 prezydent Mitterand podjudzał Thatcher przeciw Kohlowi. Jego zdaniem kanclerz Kohl przestał liczyć się z „wrażliwością innych narodów” i dążąc do wchłonięcia NRD grał na „niemieckich uczuciach narodowych”. Takie słowa były po myśli konserwatywnej premier. Jak przyznawała: Paryż i Londyn nie mogą sobie pozwolić na „wymknięcie się wydarzeń z pod kontroli”. Jej zdaniem zespolenie Niemiec mogło się odbyć jedynie zgodnie z „interesami” Wielkiej Brytanii. A wyspiarski interes wykluczał tak błyskawiczny demontaż NRD. Na drodze hamulcowych starań brytyjskiej premier stanęła ówczesna wspólnota europejska. Rada Europejska przychyliła się do argumentów Kohla i poparła zjednoczeniowe aspiracje. Stało się to „dobitnym” dowodem na osamotnienie Thatcher. Francuskiego prezydenta stać było tylko na wcześniejsze "szeptanki" i Mitterand nie miał realnej siły zdolnej zablokować zjednoczenie.

Po raz kolejny zachodnioeuropejscy liderzy spotkali się 20 stycznia 1990 roku w paryskim Pałacu Elizejskim. Thatcher niedwuznacznie skrytykowała wówczas pozostałych partnerów za „mglistość” stanowiska w kwestii powstania jednolitych Niemiec i brak otwartego wyrażenia własnych zastrzeżeń. Lokatorka Downing Street przypomniała o prawnych środkach nacisku na Bonn. Można posłużyć się traktatami międzynarodowymi, można zablokować zgodę na wejście NRD do Wspólnot Europejskich. Zdaniem brytyjskiej premier w ostatnich miesiącach RFN „testowała” reakcje partnerów i teraz należy  postawić ją do pionu - stawiając NRD „w kolejce” do bram Brukseli. By Kohl zaczął liczyć się z opinią "przyjaciół". Thatcher uwypukliła także zdecydowanie środkowoeuropejski kontekst zjednoczenia. Zasugerowała, że zaowocować może dążeniem przez Niemcy do ponownej hegemonii nad Polską i mniejszymi krajami wyzwalającymi się spod wpływu ZSRR. Przytakujący Thatcher francuski prezydent dodawał nawet w bardziej alarmującym tonie o „brutalności” zachowania Zachodnich Niemiec. Tak nagła perspektywa zjednoczenia znowu ich zmieniała w „złych Niemców” - skoncentrowanych ślepo na własnych interesach. Mitterrand zrelacjonował partnerce zza kanału La Manche ostatnie rozmowy z Kohlem i ministrem spraw zagranicznych RFN Hansem Dietrichem Genscherem.

Ponoć Francuz napominał ich, że muszą liczyć się z „konsekwencjami” tj. z powrotem do sytuacji z 1913 roku. Wtedy to powstał sojusz państw zaniepokojonych zbyt silnymi i potężnymi Niemcami. Jednak po raz kolejny ,pomimo tak ostrych sformułowań, (padły sugestie, że Niemcy teraz są silniejsze "niż za Hitlera") prezydent Francji przyznał, że właściwie nie ma alternatywy dla forsowanego przez  Kohla kalendarza zjednoczenia. Spotkanie potencjalnych „hamulcowych” było w rzeczywistości bezproduktywne. To w praktyce były tylko słowa, czyny wyznaczał niemiecki kanclerz i samo społeczeństwo wschodnioniemieckie, o którego „uszanowanie” podmiotowości apelowali przecież i Mitterrand i Thatcher.

W następnych miesiącach brytyjska szefowa rządu stopniowo godziła się ze stanowiskiem własnego MSZ, "Ostrożność” wobec nieuniknionego rozwoju wydarzeń musiała zastąpić troska o ułożenie relacji już nie z Bonn ale Berlinem. Według francuskich źródeł jeszcze w marcu 1990 roku Thatcher mówiła o „niemieckim zagrożeniu” i zdolności Kohla „do wszystkiego”. Była jednak zbyt doświadczonym politykiem, aby ryzykować idące dalej kroki, bez poparcia pozostałych stolic EWG, Waszyngtonu i pogrążonego we własnych kłopotach ZSRR.

Omawiane dokumenty zawiera tom German Unification 1989-1990, Documents on British Policy Overseas, Series III, Vol. VIII wydany we wrześniu 2009 przez londyńskie wydawnictwo Routledge.

Niektóre dokumenty z tej edycji dostępne są już w wersji elektronicznej: patrz tutaj.